Humus

FilmWoda3 minuty oglądania

Starorzecze

Krótki film o rzece, która zmieniła zdanie. I o ludziach, którzy po pięćdziesięciu latach pozwolili jej wrócić tam, gdzie chciała płynąć.

Tekst Tomasz Bór

Rzeka nizinna nigdy nie płynie prosto. Wymywa jeden brzeg, odkłada piasek na drugim i powoli przesuwa swoje zakola, aż któregoś wiosennego wezbrania przetnie najwęższy przesmyk i zostawi zakole samo sobie. Tak powstaje starorzecze: jezioro w kształcie podkowy, które pamięta, którędy kiedyś płynęła woda.

W latach siedemdziesiątych wiele polskich rzek wyprostowano. Koryta pogłębiono, brzegi umocniono, starorzecza odcięto. Woda miała płynąć szybko i nie przeszkadzać. Płynęła. Razem z nią szybko odpływała woda z okolicznych łąk.

Film

Nakręciliśmy ten film z drona, latając nisko nad wodą, w rytmie, w jakim rzeka sama by się poruszała, gdyby mogła. Nagłówek tej strony to jego fragment.

Meander rzeki wśród zielonych łąk i kęp drzew w dolinie Biebrzy
Dolina Biebrzy: jedna z ostatnich w Europie rzek, którym pozwolono meandrować.Fot. Pudelek (Marcin Szala) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Co się dzieje, gdy wraca woda

Renaturyzacja to nie odbudowa przeszłości, tylko oddanie rzece decyzji. Wystarczy rozebrać umocnienia, ponownie połączyć starorzecze z korytem i poczekać. Najpierw wracają ryby, które w starorzeczach mają tarliska. Potem płazy, ptaki brodzące i bobry, które zaczynają robić resztę pracy za nas.

Rozlewiska, tamy bobrowe i wypas na podmokłych łąkach.4 zdjęcia

Przez pięćdziesiąt lat uczyliśmy rzekę, gdzie ma płynąć. Okazało się, że wiedziała lepiej.

Typowy przebieg renaturyzacji

  1. Rok 0

    Usunięcie narzutu kamiennego z brzegu i otwarcie dawnego zakola.

  2. Rok 1

    Pierwsze wezbranie wypełnia starorzecze. W płyciznach pojawia się narybek szczupaka.

  3. Rok 3

    Na łąkach woda stoi do czerwca. Wracają czajki i krwawodzioby.

  4. Rok 5

    Bobry budują tamę na bocznym kanale. Poziom wód gruntowych w okolicy podnosi się o kilkadziesiąt centymetrów.

Nie każdy jest zadowolony. Rolnicy, którzy przez lata kosili suchą łąkę, muszą teraz czekać do lata. Ale ta sama woda, która spóźnia sianokosy, ratuje studnie w czasie suszy. Rzeka nie jest ani dobra, ani zła. Jest po prostu rzeką.